Afke's tiental
10-14 jaar, 6-10 jaar, Klassiekers

Klassieker: pure liefde en bittere armoede in Afke’s Tiental – Nienke van Hichtum

Afke's tientalIedereen met liefde voor kinderboeken heeft wel een aantal klassiekers in de kast staan. Zo had mijn moeder Afke’s Tiental in de kast. Als meisje van een jaar of negen heb ik Afke’s Tiental voor het eerst gelezen. Later vond ik het boek terug in de kringloop, kocht het voor een euro en afgelopen weekend gunde ik mezelf eindelijk eens de tijd om het weer te lezen. Het verhaal werd bijna honderdtwintig jaar geleden voor het eerst uitgebracht en had sindsdien tientallen herdrukken (mijn versie is de 41e druk).

Nienke van Hichtum

Nienke van Hichtum (pseudoniem voor Sjoukje Maria Diderika Troelstra-Bokma de Boer) baseerde het boek Afke’s Tiental op een vrouw die met haar man en gezin van tien kinderen woonde in het Friese Wergea. Eén van de dochters was werkzaam bij Nienke van Hichtum in de huishouding. Het gezin in Wergea was straatarm, moeder had moeite alle monden te voeden. Zo ook Afke, in Afke’s Tiental.

Waar gaat Afke’s Tiental over?

Het boek begint vlak na de geboorte van het tiende kind. Zoals gebruikelijk in die tijd waren de rest van de broers en zussen niet op de hoogte gesteld over de komst van ‘de lytse pop’. Iets wat tegenwoordig ondenkbaar zou zijn. Het nieuwe leven in huis valt moeder Afke zwaar. Het is winter en er is te weinig geld om turf te kopen om de kachel op te stoken. Niet alleen haar kinderen hebben het koud, ook zij kan zichzelf amper warm houden, en ze is al zo zwak na de geboorte van de kleine Sipke.

In het boek volgen we het leven van alledag, aan het einde van de negentiende eeuw op het arme Friese platteland. Maar bovenal lezen we over een liefde die heel puur is, de liefde van een moeder naar haar tien (TIEN) kinderen toe, maar ook de liefde van de kinderen naar hun moeder toe. Een mooi voorbeeld is dat van Klaas, die, als alle kinderen al liggen te slapen, zijn moeder hoort huilen omdat ze het zo koud heeft. Klaas had al drie jaar stiekem gespaard voor een harmonica. Honderd en elf centen heeft hij daarvoor in een oud knikkerzakje bewaard. Hij is met zichzelf in tweestrijd, maar besluit het zo zuinig bij elkaar gespaarde geld te besteden aan een wollen schort voor zijn moeder. Vanuit Leeuwarden rent hij terug naar huis (wat anders een wandeling van twee uur is) omdat hij zo blij is dit schort voor zijn moeder te hebben geregeld.

Veranderende tijden

Dat tijden veranderen moge duidelijk zijn. Het taalgebruik in het boek is natuurlijk niet van anno 2020. Toch is het nog altijd een prettig boek om te lezen. Waaraan je ook kunt zien dat het verhaal een andere tijdsspanne beschrijft is het feit dat de kinderen wanneer ze heel stout zijn geweest ‘over de knie gaan’. Dergelijke vorm van corrigeren van je kinderen is tegenwoordig – gelukkig – niet meer algemeen geaccepteerd. Dat ondanks dat Marten en Afke hun kinderen wel eens een flinke tik uitdelen zij toch enorm veel van hun kinderen houden blijkt wel uit de volgende passage:

,,O Heit, sla mij, sla mijn toch!” snikte hij, ,,ik heb het verdiend! O… o… o…!” En Marten? Ja, die vond eigenlijk dat de jongen al genoeg geleden had; maar nu Jetse zelf zo smeekte om geslagen te worden, nam hij hem toch maar even over de knie.

Zonder het goed te willen praten dat ouders hun kinderen slaan, blijkt hieruit dat het slaan niet iets was wat vader Marten puur voor zijn eigen plezier deed. En zoals eerder gezegd, het moet natuurlijk bekeken worden vanuit een hele andere tijdsgeest. Dat geldt ook voor het gebruik van het woord ‘negerin’. Als buurvrouw Ate Jetskes met de kachelborstel in de weer is geweest en zichzelf het gezicht afveegt ‘Duurt het niet lang, of ze lijkt wel een complete negerin’. Ik heb hier in het kader van de huidige Black Lives Matter-beweging over nagedacht wat ik hier nou over wilde vertellen. Moeten alle exemplaren van Afke’s Tiental op de brandstapel vanwege het gebruik van dit woord? Nee. Moet het aangepast worden mocht er ooit een nieuwe druk komen? Ja, absoluut. Het gebruik van het woord (drie keer in totaal) voegt niets toe en zal niet gemist worden mocht het weggelaten worden. Ik heb getwijfeld of ik het hier zou benoemen, maar wilde het toch even aanstippen. Stel dat ik dat niet had gedaan, en iemand had dit boek op mijn aanraden gelezen en zich hierbij onprettig gevoeld, dan had ik me dat zeker aangetrokken.

Wat vind ik van Afke’s Tiental?

Misschien ben ik ietwat bevooroordeeld, omdat ik zelf van het Friese platteland kom en Nienke van Hichtum opgroeide in de regio waar ik woon, maar ik vind Afke’s Tiental een prachtig boek. Hoe het gewone alledaagse en de bijzondere liefde voor een moeder naar haar kinderen toe beschreven wordt vind ik echt uniek. Het is ook niet voor niets dat Nienke van Hichtum wereldberoemd werd met dit boek.

Wat vindt Bente van Afke’s Tiental?

Ik heb delen uit het boek voorgelezen aan Bente, ik vond niet alles geschikt voor een meisje van bijna vijf. Ik had niet verwacht dat ze het leuk zou vinden. Deze leeftijd, groep 1, is een leeftijd waarin ‘vroeger’ nog heel lastig is. En zeker voor een meisje dat opgroeit in de ‘swipe-generatie’ kon ik me niet voorstellen dat Afke’s Tiental iets was wat haar boeien kon. Maar dat kon het zeker wel! Wat voelde ze mee met Sietske en Boukje, die verdwaald waren in ‘de grote stad’, wat moest ze lachen om de kleine Wiebe die in de oogjes van de baby prikte (al vond ze dat toch ook wel wat zielig) en wat herkende ze zichzelf in de twee meisjes die er lol in hadden om bloemetjes te plukken. Wat dat betreft is het boek tijdloos. Wat andere zaken betreft weer niet. Ik hoop dat Bente over een paar jaar het boek ook zelf eens uit de kast pakt, zoals ik dat deed toen ik een jaar of negen was. Dan zal ze vragen wat ‘schreien’ betekent, en wat ‘petroleum’ is en waarvoor je turf gebruikte. En ik zal het naar mijn beste kunnen proberen uit te leggen, net zoals mijn moeder dat bij mij deed.

Afke’s Tiental is nog altijd te bestellen. Van Afke’s Tiental is ook een stripboek gemaakt door Dick Matena. Ditzelfde stripboek is ook verkrijgbaar als kleurboek voor volwassenen. Leuk om cadeau te geven!

Meer lezen over klassiekers? Het artikel over Afke’s Tiental is de eerste op deze site, maar er gaan meer artikelen komen. Je zult deze vinden onder de tag klassiekers.

BoekenBoeken

Op de website kun je hier en daar affiliate-links tegenkomen. Mocht je één van de kinderboeken kopen die ik bespreek op deze site en je doet dit via een affiliate-link, dan betekent dat dat ik een klein bedragje krijg omdat ik jou heb doorgestuurd naar de desbetreffende website. Dit kost jou vanzelfsprekend niets extra’s! Doe je een aankoop via één van mijn affiliate-links? Ontzettend bedankt, je helpt mij enorm om deze website verder te ontwikkelen. 

2 gedachten over “Klassieker: pure liefde en bittere armoede in Afke’s Tiental – Nienke van Hichtum”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.